- Zachowek -

Czym jest zachowek?

Spadkodawca ma swobodną możliwość rozdysponowania swoim majątkiem. Spadkodawca w drodze testamentu może np. zmienić kolejność dziedziczenia. Zdarza się zatem, iż osoby które zostałyby powołane do dziedziczenia na mocy ustawy zostają wykluczone z dziedziczenia na podstawie testamentu lub przyznano im udział mniejszy niż ustawowy. Aby zapewnić ochronę interesów majątkowych osób najbliższych dla zmarłego wprowadzono instytucję zachowku.

Kto jest uprawniony do dochodzenia zachowku?

Uprawnionymi do otrzymania zachowku są:

małżonek,
zstępni (czyli dzieci) oraz
rodzice spadkodawcy.

Osoby te będą mogły domagać się wypłaty zachowku jedynie wtedy, gdyby były powalane do dziedziczenia z ustawy. Oznacza, że jeżeli zmarły pozostawił po sobie zarówno zstępnych jak i małżonka to jego rodzice nie zostaliby powołani do dziedziczenia z ustawy, a zatem nie mogą dochodzić także zachowku.

Do zachowku nie będą miały także prawa osoby, które traktowane są jakby nie dożyły otwarcia spadku, tj. odrzuciły spadek lub zostały uznane za niegodne dziedziczenia na podstawie orzeczenia sądu. Także małżonek rozwiedziony lub pozostający w separacji nie będzie uprawniony do dochodzenia zachowku. Sam spadkodawca może ograniczyć prawo do zachowku wydziedziczając daną osobę w testamencie.

Ile wynosi zachowek i jak go obliczyć?

Co do zasady wartość zachowku to ½ całości udziału, który byłby dziedziczony na podstawie ustawy. W przypadku gdy osoba uprawniona do zachowku jest trwale niezdolna do pracy lub jest osobą małoletnią zachowek będzie odpowiadał 2/3 wartości udziału, który byłby dziedziczony na podstawie ustawy.

Obliczając zachowek konieczne staje się ustalenie wartości udziału, który byłby dziedziczony na podstawie ustawy. Rozporządzenia testamentowe pozostają bez wpływu na ustalenie udziału ustawowego. Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę obliczenia zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Ustalony w ten sposób udział mnożymy przez ½ lub 2/3 w przypadku osób trwale niezdolnych do pracy lub małoletnich. Otrzymany wynik należy następnie pomnożyć przez tzw. substrat zachowku. Substrat zachowku to czysta wartość spadku (masa spadkowa pomniejszona o pasywa), którą powiększa się o doliczane do spadku zapisy windykacyjne i darowizny.

Jakie zapisy i darowizny są doliczane do zachowku?

Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Do spadku nie dolicza się jednak darowizn przekazywanych zwyczajowo oraz darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku dokonanych wcześniej niż 10 lat przed otwarciem spadku. Darowizny dokonane na rzecz osób będących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku będą uwzględniane przy obliczaniu zachowku.

Przedawnienie.

Uprawnienie do dochodzenia zachowku przedawnia się po upływie 5 lat od dnia otwarcia spadku (czyli od śmierci) lub ogłoszenia testamentu.

Przeciwko komu skierować pozew o zachowek?

Zachowku dochodzimy od spadkobierców testamentowych zmarłego, którzy są zobowiązani solidarnie (czyli co do zasady łącznie) do wypłaty zachowku. Jeżeli dochodzenie zachowku od spadkobierców nie jest możliwe, wówczas roszczenie może zostać skierowane przeciwko obdarowanym- czyli osobom, które otrzymały za życia spadkodawcy darowizny na swoją rzecz, a które wyczerpały spadek lub znacznie go umniejszyły.

Skontaktuj się z nami!

FAQ - Najczęściej zadawane pytania

Co to jest zachowek?

Zachowek to prawna instytucja, która chroni najbliższych członków rodziny zmarłego, zabezpieczając ich przed całkowitym wyłączeniem z dziedziczenia. Jest to częściowa część spadku, którą uprawnieni mogą żądać, nawet jeśli nie zostali uwzględnieni w testamencie. Zachowek ma na celu ochronę najbliższych (np. dzieci, małżonka, rodziców) przed pozbawieniem środków do życia przez spadkodawcę. Stanowi rekompensatę dla osób uprawnionych, które miałyby inaczej zostać pominięte w podziale majątku.

Kto ma prawo do zachowku?

Prawo do zachowku przysługuje najbliższym członkom rodziny, gdy zostali pominięci lub dostali mniej niż przewiduje ustawa. Uprawnieni do zachowku to: Zstępni (dzieci, wnuki), Małżonek, Rodzice zmarłego (jeśli nie ma zstępnych). Osoby te mają prawo do żądania zachowku, jeśli ich udział w spadku jest niższy niż ustawowa wartość.

Ile wynosi zachowek i jak się go oblicza?

Zachowek to określony procent wartości udziału, który uprawniony otrzymałby przy dziedziczeniu ustawowym. Standardowa wysokość zachowku wynosi: 50% wartości udziału spadkowego jeśli uprawniony jest w pełni zdolny do pracy, 2/3 wartości udziału spadkowego gdy uprawniony jest: małoletni, trwale niezdolny do pracy. Wartość zachowku ustala się na podstawie stanu majątkowego spadku i wartości rzeczy otrzymanych przez uprawnionego (np. darowizn).

Jakie są przesłanki do żądania zachowku?

Uprawniony musi wykazać, że nie otrzymał swojej należnej części majątku. Zachowek przysługuje, gdy: spadkobierca został pominięty w testamencie, otrzymał mniej niż ustawowy udział, otrzymał darowizny, które należy doliczyć do wartości spadku (tzw. zachowek po potrąceniu darowizn). Istotne jest, by zachowek był żądany w terminie – zwykle jest to 5 lat od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) lub od dnia otrzymania darowizny.

Jakie są sposoby wypłaty zachowku?

Zachowek najczęściej wypłacany jest w formie pieniężnej, na podstawie porozumienia lub orzeczenia sądu. W niektórych przypadkach może obejmować przeniesienie własności majątku (np. części nieruchomości). W przypadku sporu, uprawniony może wnieść pozew do sądu o zapłatę zachowku.

Czy można się zrzec prawa do zachowku?

Tak, zrzeczenie się zachowku jest możliwe, ale musi mieć formę umowy zawartej po śmierci spadkodawcy. Zrzeczenie powinno być dobrowolne i wyraźne oraz może dotyczyć całego lub części zachowku. Umowa taka zabezpiecza interesy spadkobierców i eliminuje późniejsze roszczenia ze strony uprawnionych do zachowku.

Jakie dokumenty są potrzebne do dochodzenia praw do zachowku?

Akt zgonu spadkodawcy, testament lub postanowienie sądu o nabyciu spadku, dokumentacja potwierdzająca wartość spadku i darowizn, dokumenty potwierdzające stan majątkowy uprawnionego (np. orzeczenia o niezdolności do pracy).

Czy zachowek może być potrącony z darowizn przekazanych za życia spadkodawcy?

Tak, darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz osób trzecich lub spadkobierców mogą zostać doliczone do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku. Dotyczy to szczególnie darowizn uczynionych w ciągu ostatnich 10 lat przed śmiercią. Ma to na celu zapobieganie wyzbywaniu się majątku w celu pominięcia uprawnionych do zachowku.

W jakim terminie należy dochodzić zachowku?

Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od: otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy), lub od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o fakcie, który uprawnia go do żądania zachowku (np. przyjęciu darowizny). Po upływie tego terminu żądanie zachowku nie jest możliwe.

Czy warto skorzystać z pomocy prawnika przy dochodzeniu zachowku?

Tak, ponieważ postępowania o zachowek bywają skomplikowane i wymagają znajomości prawa spadkowego oraz umiejętności wyliczenia wartości zachowku. Prawnik pomoże w: ocenie prawnej sytuacji i określeniu wysokości należnego zachowku, przygotowaniu skutecznego pozwu i zgromadzeniu dowodów finansowych, negocjacjach z pozostałymi spadkobiercami, reprezentacji przed sądem i zabezpieczeniu praw klienta. Profesjonalne wsparcie znacznie zwiększa szanse na uzyskanie należnych środków i ochronę interesów uprawnionego.